1. Belgenin dilini Türkçe yapın
Dizgi programındaki paragraf stillerinin dili Türkçe seçilmezse, heceleme İngilizce kurallara göre yapılır ve satır sonlarında kelimeler yanlış yerlerden bölünür. Ayrıca büyük harfe dönüştürmede “i” harfi “I” olur. Dil ayarını tek tek paragraflarda değil, temel paragraf stilinde yapmak en güvenli yoldur.
2. Heceleme ayarları
Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğu için kelimeler uzundur ve iki yana yaslı metinlerde heceleme kaçınılmazdır. Ama ölçülü olmalıdır:
- Kısa kelimeleri bölmeyin: en az 6 harfli kelimelerin bölünmesi iyi bir başlangıçtır.
- Satır sonunda ve başında en az 2–3 harf kalsın; “a-” ya da “-ır” gibi tek harfli parçalar okumayı bozar.
- Art arda en fazla 2 satırın tire ile bitmesine izin verin; alt alta dizilen tireler sayfada “merdiven” oluşturur.
- Başlıklarda, soru köklerinde ve kısa satırlarda hecelemeyi kapatın.
- Özel adları bölmemeye çalışın.
3. Fontlarda ş, ğ ve İ sorunu
Pek çok yazı tipi Latin alfabesini destekler ama Türkçeye özgü ş, ğ, İ, ı harflerinin hepsini içermez. Bu harfler eksik olduğunda program onları başka bir fontla değiştirir ya da boş kutu olarak gösterir; sorun bazen ancak PDF’e bakınca fark edilir.
Bir yazı tipini kullanmaya başlamadan önce şu satırı yazıp kontrol edin:
Büyük ve küçük harflerin hepsi aynı fontla, düzgün görünüyorsa yazı tipi Türkçe için güvenlidir.
4. Büyük harfle yazılan başlıklarda İ ve I
Başlıkları küçük harfle yazıp programın “tümü büyük harf” özelliğiyle büyütmek pratiktir; ancak dil ayarı yanlışsa “iletişim” kelimesi “ILETIŞIM” olur. Aynı sorun web sitelerinde de görülür: sayfanın dili Türkçe olarak belirtilmezse tarayıcı büyük harf dönüşümünde noktalı İ’yi kaybeder.
5. Tırnak ve kesme işaretleri
Klavyedeki düz tırnak (") ve düz kesme (') daktilo döneminden kalmadır; dizgide tipografik karşılıkları kullanılmalıdır:
| İşaret | Doğru | Kullanım |
|---|---|---|
| Tırnak | “ ” | Alıntılar, eser ve dergi adları |
| Tek tırnak | ‘ ’ | Tırnak içinde tırnak |
| Kesme işareti | ’ | Özel adlara gelen ekler: Ankara’da, Ahmet’in |
Programın “akıllı tırnak” özelliği çoğu durumu çözer; ama kelime başındaki kesme işaretleri ve sayılardan sonra gelen ekler (2026’da) mutlaka kontrol edilmelidir.
6. Üç farklı çizgi
- Kısa çizgi (-): birleşik kelimelerde ve satır sonu hecelemesinde: Türk-İslam, neden-sonuç.
- Orta çizgi (–): aralık belirtirken: 1884–1920, 10–15. sayfalar.
- Uzun çizgi (—): romanlarda ve öykülerde konuşmaları başlatırken ve açıklama arasına alınan sözlerde.
7. Bölünmemesi gerekenler
Bazı ifadelerin satır sonunda ikiye ayrılması okumayı zorlaştırır. Bunlar arasında bölünmez boşluk kullanılır:
- Sayı ve birim: 4 cm, 300 ppi, 15 dakika
- Gün ve ay: 24 Aralık
- Kısaltılmış adlar ve unvanlar: Prof. Dr., M. Kemal
- Soru numarası ile sorunun ilk kelimesi
8. Sayılar
Türkçede ondalık ayırıcı virgüldür: 29,5 gün. Büyük sayılarda binlik gruplar nokta ile ayrılır (1.500.000); bilimsel ve matematiksel metinlerde ise karışıklığı önlemek için ince boşluk tercih edilebilir (300 000). Hangisi seçilirse seçilsin, bütün yayın boyunca aynısı kullanılmalıdır.
9. Dul ve öksüz satırlar
Bir paragrafın ilk satırının sayfa sonunda tek başına kalmasına öksüz satır, son satırının bir sonraki sayfanın başına tek başına geçmesine dul satır denir. İkisi de sayfanın dengesini bozar. Paragraf stillerinde “ilk ve son 2 satırı birlikte tut” ayarı bu sorunu büyük ölçüde önler; kalan durumlar sayfa sayfa elle düzeltilir.