Dizgi: metnin sayfaya dökülmesi
Dizgi, bir metnin seçilen yazı tipi, punto ve satır aralığıyla sayfaya yerleştirilmesidir. Kelime aralıkları, satır sonlarındaki hecelemeler, paragrafların yaslanması, dipnotların sayfalara dağılması ve satırların sayfa sonlarında nasıl bölüneceği dizginin konusudur.
Kelime, eskiden matbaalarda kurşundan dökülmüş harflerin tek tek yan yana dizilmesinden gelir. Harfler elle ya da dizgi makineleriyle satırlara dizilir, sayfa kalıpları bu satırlardan oluşturulurdu. Bugün bu iş bilgisayarda yapılıyor; ama adı ve amacı aynı kaldı: okunması kolay, düzgün ve tutarlı bir metin.
Mizanpaj: sayfanın düzeni
Mizanpaj ise sayfanın bütün olarak nasıl görüneceğinin tasarlanmasıdır: metin blokları, başlıklar, görseller, tablolar, kutular ve beyaz alanın sayfa üzerindeki yerleşimi. Kelime Fransızca mise en page, yani “sayfaya yerleştirme” ifadesinden gelir.
Bir romanda mizanpaj sade ve sabittir; her sayfa aynı ızgaraya oturur. Bir dergide, ders kitabında ya da soru bankasında ise mizanpaj işin en önemli parçasıdır: hangi bilginin göze önce çarpacağı, görsellerin nerede duracağı ve okurun sayfada nasıl gezineceği bu aşamada belirlenir.
Kısaca fark
| Dizgi | Mizanpaj | |
|---|---|---|
| Odak | Metin ve satırlar | Sayfanın bütünü |
| Sorduğu soru | Bu metin nasıl okunur? | Bu sayfa nasıl görünür? |
| Örnek kararlar | Punto, satır aralığı, heceleme, yaslama | Izgara, sütun sayısı, görsel yerleşimi, başlık hiyerarşisi |
| En ağır bastığı işler | Roman, öykü, akademik kitap | Dergi, ders kitabı, soru bankası, katalog |
Uygulamada ikisi bir arada
Günümüzde dizgi ve mizanpaj genellikle aynı kişi tarafından, aynı programda yapılır. Adobe InDesign gibi programlarda önce sayfa düzeni (mizanpaj) kurulur, ardından metin bu düzene akıtılır ve satır satır dizgi ayarları yapılır. Bu yüzden ilanlarda ve tekliflerde ikisi çoğu zaman birlikte, “dizgi ve mizanpaj” olarak geçer.
Dizgi ve mizanpaj sürecinde neler yapılır?
- Sayfa kurulumu: sayfa ölçüsü, kenar boşlukları, sütunlar ve satır ızgarası.
- Stillerin tanımlanması: gövde metni, başlıklar, alıntılar, dipnotlar, soru ve şıklar için paragraf ve karakter stilleri.
- Metnin yerleştirilmesi: Word dosyasının aktarılması ve stillerin eşlenmesi.
- Görsellerin yerleştirilmesi: kırpma, ölçekleme, çözünürlük kontrolü.
- İnce ayar: dul ve öksüz satırlar, hecelemeler, taşan metinler, sayfa sonları.
- Baskı hazırlığı: renk, font ve görsel kontrolleri; taşma paylı baskı PDF’i.
Bu süreç sonunda yayın, matbaaya gönderilmeye hazırdır. Baskı öncesi hazırlığın ayrıntılarını matbaaya dosya hazırlama rehberimizde anlattık.